Sunday, December 26, 2010

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟ ΒΗΜΑ

Σταυροφόροι και έριδες
Τ ον 11ο αι. τρία εμπορικά ιταλικά κρατίδια θαλασσοκρατούν: Πίζα, Γένοβα, Βενετία. Η τελευταία με τις γαλέρες και μιαν ανυπέρβλητη ναυμαχική τακτική θα προστατεύσει τον βυζαντινό της αυτοκράτορα Αλέξιο Κομνηνό κατά των Νορμανδών. Αντί εντυπωσιακών προνομίων: φοροαπαλλαγές, βάσεις και το μπαχαρομονοπώλιο. Στα 1092 Πιζάνοι και Τζενοβέζοι δανείζουν τους στόλους τους στον βασιλιά της Καστίλλης εναντίον Μαυριτανών και των χριστιανών συμμάχων τους! Με αντίστοιχα οφέλη.

Ενετοί και Βυζαντινοί, Γένοβα και Πίζα με τους Φράγκους κατά τις Σταυροφορίες. Οι εμπορικές ιταλικές δημοκρατίες μεταφέρουν από την Ευρώπη σταυροφόρους, προσκυνητές, προμήθειες στην Αγία Γη. Από εκεί αγοράζουν μαλλί, βαμβάκι, λάδι, κρασί, ζάχαρη, χρώματα. Μα κυριότατα στο Λεβάντε βρίσκουν πρόσβαση στα μεταξωτά και στα χαλιά Ιράν και Μεσοποταμίας και στα μυριστικά της Κίνας. Το εμπορικό αυτό δίκτυο φθάνει ως τη Βόρεια Ευρώπη και τους Σλάβους. Οι Ιταλοί, εννοείται, αγνοούν τις παπικές απαγορεύσεις για συναλλαγές με τους Σαρακηνούς.

13 Απριλίου 1204. Με αλυσίδα προδοσιών Ενετοί και Σταυροφόροι παίρνουν την Κωνσταντινούπολη. Επακολουθεί ένα πρωτοφανές πλιάτσικο που δίνει στους Βενετσάνους τα μισά από τα βυζαντινά πλούτη. Εν οις και τα μπρούντζινα άλογα του Αγίου Μάρκου. Μοριάς, Θράκη, Ηπειρος, Δαρδανέλια, Ιόνιο, Κρήτη διανέμονται στους ενετούς πατρικίους.

Γενοβέζοι και Πιζάνοι μισούν τη Βενετιά. Ο μεταξύ τους πόλεμος διήρκεσε δύο αιώνες. Πρώτη ηττάται η Πίζα. Οι ικανοί Τζενοβέζοι έχουν ήδη επισήμως νταραβέρι με την Βruges, τους Γασκώνους και Πορτογάλους. Εδρα τους η Κύπρος. Τα μπαχάρια στην Αμμόχωστο αφθονούν όσο και το ψωμί. Πλην η Γένοβα θα νικηθεί από τη Γαληνοτάτη το 1380.

Πώς μια υπερδύναμη γεννιέται από μερικές συνοικίες στηριγμένες σε πασσάλους και με μοναδικό προϊόν το αλάτι; Δυνατό, πονηρό το φτερωτό λιοντάρι διακρίνεται για τον κυνισμό, την ικανότητα επιβίωσης και προσαρμογής στον τόπο του. Δηλαδή, στο παντού. Ο Βενετός οργανώνεται, προβλέπει, σπεκουλάρει. Η διαλλακτική Serenissima φιλοξενεί σπουδαίες εμπορικές ράτσες: Αρμενίους, Εβραίους, Αραβες. Ενα άκρως επιθετικό χρηματοτραπεζικό σύστημα, ένας στόλος ελεύθερων πολιτών και όχι δούλων, αποτελεσματική διπλωματία είναι τα ατού της Δεσπόζουσας. Οι Βενετσάνοι θα διαφεντέψουν τα μυριστικά. Και θα εφεύρουν τον καπιταλισμό.

Οι Ιβηρες στον χάρτη
Το ανατολικό ημισφαίριο στον αγγλικό Grocer΄s Αtlas, τον Ατλαντα των αποικιακών προϊόντων.Για τους εμπόρους της Δύσης η Ανατολή ήταν η πατρίδα των μπαχαρικών θησαυρών.
Ε πειδή επεκράτησαν στη Μεσόγειο, οι Ενετοί κερδίζουν την πρώτη μπαχαρική κούρσα.

Το επόμενο κατώφλι θα το διαβούν οι Πορτογάλοι. Οι Πορτογάλοι, πώς; Κατ΄ αρχάς η χώρα τους υπήρξε η πρώτηστην Ευρώπη που ολοκλήρωσε την ένωσή της εξασφαλίζοντας ειρήνη. Πολεμικός και εμπορικός στόλος με παράδοση. Συν ένας ούριος πνευματικός άνεμος που αερίζει την κυκλοφορία ιδεών και υπερβαίνει φόβους. Παρά ταύτα, η Πορτογαλία δεν θα κινούσε για να ψάξει τον κρυφό χάρτη του κόσμου δίχως τον Ερρίκο τον θαλασσοπόρο.

Τριτότοκος ινφάντης με όλα τα ιπποτικά- χριστιανικά χαρίσματα: τολμηρή διάνοια, ευλαβής, σταυροφόρος και... παρθένος. Φλογερά επικεντρώνεται στην αναζήτηση του επέκεινα των γνωστών ορίων. Στον Νότο, στο ιερό ακρωτήρι Sagres, ιδρύει μια διεθνή ακαδημία γεωγράφων και θαλασσινών, Αστεροσκοπείο, μια εξαιρετική βιβλιοθήκη και η ναυπήγηση καινούργιων σκαριών ποικίλου tonnage. Ο λουζιτανός πρίγκιψ μεθοδικά, πεισματικά και μυστικοπαθώς οργανώνει την επιστημονική ναυτοσύνη. Νότια πορεία και 17 ετών υπομονή κομίζουν τα πρώτα αποτελέσματα. Με ετήσια πρόοδο 100 ναυτικών μιλίων, το 1487 ο Βαρθολομαίος Ντίας ακοστάρει το καταραμένο Ακρωτήρι της Αιώνιας Θύελλας και της Καλής Ελπίδας. Δέκα χρόνια αργότερα σαλπάρουν τα τρία πλοία του Βάσκο ντα Γκάμα. Δέκα μήνες μετά, επιτέλους, ελλιμενίζονται στην Καλκούτα. Πολιτεία πιο προηγμένη από τη Λισαβόνα, με 700 κτίσματα, 700 πλοία αρόδο, δουκάτα βενετσιάνικα, ακόμη και κρασί δικό μας, της Μαλβαζίας! Η πρόσβαση στην πηγή των μυριστικών αποτελεί γεγονός. Με τη θριαμβευτική επιστροφή του Ντα Γκάμα, Σεπτέμβρη του 1500, η τιμή του πιπεριού πέφτει στο μισό. Αιγύπτιοι και Βενετοί πανικοβάλλονται. Οι επόμενες αποστολές αποφέρουν κέρδη 400% συν νέες ανακαλύψεις: Μαδαγασκάρη, Μαλαισία, Κεϋλάνη, Σουμάτρα, Ιάβα, Βόρνεο. Τα νησάκια Βanda παράγουν μοσχοκάρυδο και μασίς, το υπέροχο περικάρπιο. Βασικό συστατικό της Κόκα-Κόλα! Οι Πορτογάλοι απωθούν τους φιλόδοξους Νορμανδούς.

Δίπλα ωστόσο από το 1492 ο Γενοβέζος Χριστόφορος Κολόμβος τελικώς πείθει τους βασιλιάδες της Καστίλλης να χρηματοδοτήσουν την προς δυσμάς εμμονή του. Φθινόπωρο φθάνει σε Σαν Σαλβαδόρ, Κούβα, Αϊτή. Ναι, γυρίζει με χρυσάφι και... κόκκινο πιπέρι. Το chilli. Δεν βρήκε την παραμυθένια Ανατολή. Βρήκε τον μπελά του.

Για να αποτρέψει τον πόλεμο στην Ιβηρική ο Πάπας Αλέξανδρος Δ΄ χωρίζει στα δυο τη νέα οικουμένη: Σπανιόλοι προς Δυσμάς, ανατολικά οι Πορτογάλοι.

Μονοπώλια και αποικίες
Π λην ο πόλεμος επήλθε. Οι Ισπανοί προσαρτούν την Πορτογαλία. Ο φανατικός Φίλιππος Β΄ διώκει τους εβραίους που καταφεύγουν στην Πορτογαλία, εκείθεν στις Ινδίες και φιναλμέντε μετοικούν στις φιλελεύθερες Κάτω Χώρες. Μεταξύ 1580 και 1640 πορτογαλέζικα πόστα όπως η Ανγκόλα περνούν στους Ολλανδούς που συστήνουν την Ολλανδική Εταιρεία Δυτικών Ινδιών (VΟC). Παραλλήλως οι Βρετανοί φτιάχνουν Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών και ασχολούνται κυρίως με το τσάι. Ενώ Γάλλοι, Δανοί, Σουηδοί, Αυστριακοί κλπ. σκαρώνουν ανάλογες κομπανίες. Πρόκειται για συνεταιρισμούς εμπόρων που μειώνουν τον ανταγωνισμό αυξάνοντας τις οικονομίες κλίμακος. Η VΟC θα γίνει η πλουσιότερη τέτοια κομπανία και οι Ολλανδοί οι πλέον άπληστοι και στυγνοί εκμεταλλευτές. Οι ρομαντικές φιλοδοξίες εκχριστιανισμού των αλλόθρησκων έχουν εκπνεύσει. Οι Ολλανδοί θέλουν όλο το μοσχοκάρυδο, όλα τα μοσχοκάρφια. Και προσλαμβάνουν ιάπωνες βασανιστές που εξολοθρεύουν όποιον αντιστέκεται. Χαρακτηριστικό: οι Κάτω Χώρες δεν έφτιαξαν έργα υποδομής στις αποικίες τους. Εν αντιθέσει προς τους Εγγλέζους. Το 1799 η VΟC πτωχεύει. Τα μονοπώλια πεθαίνουν, ζήτω οι ιδιώτες έμποροι.

Ψάχνοντας για τα ευώδη φυτά υφάνθηκε ένα ιστορικό νήμα που ευνόησε κάθε περιπέτεια. Γνώση και εξουσίες κυνηγώντας τα μπαχαρικά γέννησαν τις μεγάλες διανοητικές επαναστάσεις: τις πόλεις-εμπόρους, τη συστηματική ανακάλυψη της Υδρογείου, την οικονομία τού μακριά, τους γεωστρατηγικούς δεσμούς της Ευρασίας. Η Κίνα, οι Ινδίες και τα νησιά τους έγιναν απτά. Τα αποικιακά έχασαν τη μαγεία τους. Ο χώρος ελευθερώθηκε για την Ουτοπική Ανατολή. Καθένας μας μπορεί να φτιάξει το όνειρό του.

ΕκτύπωσηΑποστολή με Email
Μικρό μέγεθος γραμματοσειράςΜεσαίο μέγεθος γραμματοσειράςΜεγάλο μέγεθος γραμματοσειράς
Προσθήκη στο DeliciousΠροσθήκη στο FacebookΠροσθήκη στο NewsvineBookmarkΠροσθήκη στο Twitter

No comments: