Συνάντηση συμμαθητών μετά από 35 χρόνια

Ελληνική Παροικία της Αιγύπτου και Τραπεζικό Κεφάλαιο στο μεσοπόλεμο . Μια μικρή γεύση από το διδακτορικό μου

Η Αίγυπτος είναι μια χώρα του περιφερειακού καπιταλισμού. Στον αγροτικό τομέα επικρατεί η μονοκαλλιέργεια του βαμβακιού, οι απαρχές της οποίας βρίσκονται στον προηγούμενο αιώνα. Το βαμβάκι εξάγεται σχεδόν στο σύνολό του. Το ειδικό βάρος που αποκτά η βαμβακοκαλλιέργεια στην συνολική παραγωγή καθώς και το γεγονός ότι συνδέει την αιγυπτιακή οικονομία με τις εξελίξεις στη διεθνή αγορά, την μετατρέπει εύκολα σε στοιχείο αποσταθεροποίησης της αιγυπτιακής οικονομίας.
Σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια του βαμβακιού, παίζουν τα εκτεταμένα αρδευτικά έργα της υπαίθρου, τα οποία αποτελούν κρατικές επενδύσεις στη γεωργία. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα έργα αυτά προέρχεται και από το γεγονός ότι η κρατική αριστοκρατία της Αιγύπτου κατέχει μεγάλες εκτάσεις γης με βαμβακοκαλλιέργειες.
Στον βιομηχανικό τομέα σημειώνεται σημαντική ανάπτυξη κατά την περίοδο του μεσοπολέμου. Η ανάπτυξη αυτή είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα της αδυναμίας συσσώρευσης στον τομέα της κυκλοφορίας και του εμπορίου του βαμβακιού εξαιτίας της γενικότερης οικονομικής κρίσης. Άξονα της βιομηχανικής ανάπτυξης αποτελεί η BANK MISR (ως επί το πλείστον εγχώρια κεφάλαια) που εκφράζει και τις ανάγκες ανάπτυξης του αιγυπτιακού καπιταλισμού.Παρόλα αυτά η παρουσία των ξένων κεφαλαίων στη διαδικασία εκβιομηχάνισης δεν μειώνεται.
Το κράτος αναπτύσσει για πρώτη φορά ένα σοβαρό προστατευτικό πλαίσιο για την βιομηχανία, η οποία είναι προσανατολισμένη στην εσωτερική αγορά και αποτελεί στο σύνολό της ελαφρά βιομηχανία. Ας σημειωθεί ότι η δημιουργία ελαφράς βιομηχανίας ήταν γενικό φαινόμενο στις χώρες που αποτέλεσαν αγγλικές αποικίες.
Στο εξωτερικό εμπόριο της Αιγύπτου, κυρίαρχη θέση κατέχουν οι εξαγωγές βαμβακιού. Οι εισαγωγές αφορούν βιομηχανικά προϊόντα, μηχανήματα και μέσα παραγωγής. Η διάρθρωση του εξωτερικού εμπορίου της Αιγύπτου αντανακλά και τον χαρακτήρα της χώρας ως αγροεξαγωγικής. Η σύνθεση των εισαγωγών της φανερώνει την τεχνολογική της εξάρτηση από τον μητροπολιτικό καπιταλισμό και την ανεπάρκεια της βιομηχανικής δομής.
Το δημόσιο χρέος της Αιγύπτου φτάνει στα 100 εκατομμύρια Λ. Αιγ. στο μεσοπόλεμο και αποτελεί έναν ακόμη μηχανισμό εξάρτησης και ελέγχου της αιγυπτιακής οικονομίας από τα ξένα κεφάλαια.
Το έλλειμα του κρατικού προϋπολογισμού οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην πολυδάπανη λειτουργία της κρατικής μηχανής.
Το συνολικό θεωρητικό σχήμα που προτείνεται στην εν λόγω διατριβή είναι ότι η οικονομική και πολιτική εξάρτηση της Αιγύπτου από τη Μ. Βρετανία προσδιορίζει όχι μόνο τον τρόπο της απόσπασης και της διανομής του κοινωνικού πλεονάσματος αλλά και την κοινωνική διαστρωμάτωση στο εσωτερικό της χώρας.Από την άλλη μεριά οι εσωτερικοί αυτοί παράγοντες, όταν παγιώνονται επιβάλλουν αναγκαστικά την αναπαραγωγή μοντέλου εξάρτησης της Αιγύπτου από τις δυτικές χώρες. Η ένταξη της χώρας στον παγκόσμιο καταμερισμό της εργασίας εξετάζεται μέσα από τους συγκεκριμένους τρόπους απόσπασης του κοινωνικού πλεονάσματος.
Τα βασικότερα κοινωνικά στρώματα στην Αίγυπτο του μεσοπολέμου είναι: Η αστική τάξη, η τάξη των γαιοκτημόνων, τα κοινωνικά στρώματα των εμπόρων και τοκογλύφων, οι μισθωτοί εργάτες στον αγροτικό τομέα, οι μικροιδιοκτήτες γης και το προλεταριάτο των πόλεων.Η ταξική αυτή δομή θα ήταν ελλειπής, αν δεν συμπεριελάμβανε τόσο τους ιδιοκτήτες των αγγλικών υφαντουργείων (που αποκτώντας φτηνή πρώτη ύλη, αποσπούν ένα τμήμα του αιγυπτιακού πλεονάσματος), όσο και την εργατική τάξη των δυτικών χωρών (που δεν πρέπει να αποκλείεται κατά την εξέταση της αναδιανομής του πλεονάσματος που προέρχεται από τις περιφερειακές χώρες).
Με βάση την παραπάνω ανάλυση το πλεόνασμα της αιγυπτιακής κοινωνίας διακρίνεται σε δύο τομείς:
1)Σε αυτόν που αποσπάται μέσα από σχέσεις που μπορούν να χαρακτηριστούν ως καπιταλιστικές (βιομηχανία, μισθωτές σχέσεις στην γεωργία, εμπορευματική κυκλοφορία).
2)Σε αυτό αποσπάται μέσα από σχέσεις που δεν έχουν καπιταλιστική μορφή, όπως η τοκογλυφία και το εμπόριο μικρής κλίμακας στη σφαίρα της μικρής ιδιοκτησίας.
Σημαντικό μέρος του πλεονάσματος περιέχεται στα χέρια της κρατικής γραφειοκρατίας , η οποία δεν μπορεί να οριοθετηθεί αυστηρά από την τάξη των γαιοκτημόνων.
Η παράλληλη ύπαρξη και αναπαραγωγή δύο διαφορετικών μορφών παραγωγής στην αιγυπτιακή γεωργία θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση για την συνοχή τόσο των σχέσεων εξάρτησης, όσο και αυτού του ίδιου κοινωνικού σχηματισμού. Αν και το όλο σχήμα λειτουργίας επιτυγχάνει να διατηρήσει το μεγαλύτερο μέρος του αγροτικού υπερπληθυσμού στην ύπαιθρο, ωστόσο η επανεπένδυση του πλεονάσματος στον αγροτικό χώρο γίνεται με χαμηλούς ρυθμούς και με τρόπο που να ωφελείται η τάξη των γαιοκτημόνων (μεγάλα αρδευτικά έργα).
Η προσέγγιση της παροικίας στηρίζεται στην εξέταση της διαστρωμάτωσής της. Ο αστισμός της παροικίας δεν θεωρείται σαν ένα ξένο σώμα προς της αιγυπτιακή κοινωνία αλλά σαν τμήμα της αιγυπτιακής αστικής τάξης που παρουσιάζει όμως ορισμένες ιδιομορφίες. Οι έλληνες αστοί στην αίγυπτο ελέγχουν σημαντικούς τομείς της οικονομίας και ιδιοποιούνται την υπερεργασία των αιγύπτιων εργαζομένων , όχι όμως μέσα από τους τυπικούς αποικιακούς μηχανισμούς.
Έχοντας την τάση να επανεπενδύσουν τα κέρδη τους μέσα στην Αίγυπτο (μεγαλεμπόριο, χρηματιστήριο, κτηματικές επιχειρήσεις, τράπεζες, μεγάλη γαιοκτησία και βιομηχανία) οι έλληνες αστοί πάροικοι δεν διαφέρουν σημαντικά από τα υπόλοιπα μέλη της αιγυπτιακής αστικής τάξης. Από το αγγλικό κεφάλαιο που δρα στην Αίγυπτο διαφέρουν στο γεγονός ότι το τελευταίο επαναπατρίζει στη Μ. Βρετανία το πλεόνασμα της αιγυπτιακής κοινωνίας, που το κεφάλαιο αυτό ιδιοποιείται.
Ιδιόμορφος είναι και ο ρόλος του μικρού ελληνικού παροικιακού κεφαλαίου, το οποίο κλιμακώνεται σε όλα τα στάδια της παραγωγής και εμπορίας του βαμβακιού, στο επίπεδο εκείνο των μικροσυναλλαγών, όπου το ξένο κεφάλαιο δεν βρίσκει συμφέρον να διεισδύσει. Οι διαδοχικές κρίσεις στο εμπόριο του βαμβακιού που συρρικνώνουν τα περιθώρια κέρδους των πολλαπλών διαμεσολαβητών στη διακίνηση του προϊόντος αυτού μεταθέτουν ένα τμήμα των παροικιακών μεσοστρωμάτων στον κοινωνικό χώρο της μισθωτής εργασίας. Η τάση αυτή μεγαλώνει στην διάρκεια του μεσοπολέμου.
Το κυριώτερο εμπόδιο όμως για την πλήρη ενσωμάτωση των παροικιών στην αιγυπτιακή κοινωνία και η αιτία της αντιπαλότητας που διαμορφώνουν οι αιγύπτιοι απέναντι στους έλληνες είναι ο ίδιος ο ρόλος της ελληνικής παροικίας. Ο ρόλος αυτός συνίσταται στην αναπαραγωγή του καθεστώτος της εξάρτησης και της μονοκαλλιέργειας του βαμβακιού.
Στο μεσοπόλεμο η Αίγυπτος κατέχει την τρίτη θέση στον κόσμο ως προς της παραγωγή βαμβακιού, ενώ το σύνολο της παραγωγής βαμβακιού εξάγεται. Το γεγονός αυτό διαμορφώνει την εξωστρέφεια της αιγυπτιακής οικονομίας και τον υψηλό βαθμό ευαισθησίας της απέναντι στη διεθνή αγορά. Οι ποσοτικοί αυτοί παράγοντες διαμορφώνονται και από στοιχεία που έχουν να κάνουν με την ποιότητα και τις διάφορες ποικιλίες του βαμβακιού. Η ποιοτική υπεροχή του αιγυπτιακού βαμβακιού στην πραγματικότητα αποτελεί την ειδική πλευρά της ένταξης της χώρας στο διεθνή καταμερισμό της εργασίας.
Οι έλληνες της παροικίας είναι εκείνοι που πρώτοι ασχολήθηκαν με την επιστημονικη καλλιέργεια του βαμβακιού και τη βελτίωση της ποιότητας της παραγωγής του. Οι καλύτερες ποικιλίες του αιγυπτιακού βαμβακιού φέρουν ελληνικά ονόματα. Η σημασία των ποικιλιών φαίνεται και από το γεγονός ότι όταν αυτές εκφυλίζονται (αναπόφευκτη φυσική διαδικασία), η οικονομία της Αιγύπτου κλονίζεται. Η πτώση των τιμών του βαμβακιού εξαιτίας της οικονομικής κρίσης είχε αποδιαρθρωτικές επιδράσεις στη γεωργία, περιορίζοντας το ενδιαφέρον για παραγωγικές βελτιώσεις εκ μέρους των γαιοκτημόνων . Ο ρόλος αυτός περνάει σταδιακά στα χέρια του κράτους που φροντίζει για την εξεύρεση νέων ποικιλιών. Στο μεσοπόλεμο όμως εκφυλίζονται και οι καλύτερες ποικιλίες του αιγυπτιακού βαμβακιού, που τo είχαν κάνει περιζήτητο στη διεθνή αγορά. Έτσι η κρίση του βαμβακιού συμπίπτει και με τον εκφυλισμό των καλύτερων ποικιλιών του.
Σημαντικό ρόλο παίζει η τοκογλυφία στη διαδικασία παραγωγής του βαμβακιού. Οι τοκογλύφοι είναι συνήθως έμποροι του βαμβακιού, οι οποίοι προαγοράζουν τη συγκομιδή με κεφάλαια που προέρχονται από βραχυπρόθεσμο τραπεζικό δανεισμό. Αυτοί ενεργώντας υπό τη διπλή ιδιότητα του εμπόρου και του τοκογλύφου, αποσπούν υπερεργασία από την αιγυπτιακή ύπαιθρο, η οποία διανέμεται καθώς περνάει από τα διάφορα στάδια του εμπορικού κυκλώματος και των πιστωτικών σχέσεων. Τα στάδια αυτά συναρτώνται με πολύπλευρες δραστηριότητες του βιομηχανικού , εμπορικου, τραπεζικού, εφοπλιστικού κεφαλαίου και συνδέονται στενά και με τις επενδύσεις και τα συμφέροντα της ελληνικής παροικίας. Άλλωστε οι Έλληνες της παροικίας αποτέλεσαν και ιστορικά τους βασικότερους φορείς της διάδοσης της μονοκαλλιέργειας βαμβακιού, από την οποία άντλησαν και την οικονομική και κοινωνική του αίγλη. Η ελληνική παροικία είχε τη σημαντικότερη παρουσία στην αιγυπτιακή ύπαιθρο και κρατούσε στα χέρια της σχεδόν εξολοκλήρου την τοκογλυφική λειτουργία και την εμπορική δραστηριότητα που συνδεόταν με το βαμβάκι. Έτσι η κρίση της παραγωγικής βάσης της παροικίας αποτελούσε έναν ακόμη παράγοντα της συρρίκνωσης της ελληνικης παρουσίας στην αιγυπτιακή ύπαιθρο.
Η διεθνής οικονομική κρίση διόγκωσε τα προβλήματα της εξάρτησης και της υπανάπτυξης και προκάλεσε ενα γενικό αντιαποικιακό ρεύμα στα λαϊκά στρώματα. Οι συνέπειες από την ανάπτυξη ενός εθνικοπαπελευθερωτικού κινήματος αποσοβήθηκαν χάρη στην πολιτική δράση της Ουάφντ, η οποία ενώ στην αρχή σχηματίστηκε μέσα από τη δυναμική του αντιαποικιακού αγώνα, στην συνέχεια εκφυλίστηκε σε κόμμα της αστικής τάξης, η οποία και τελικά επέβαλε την δική της πολιτική εκδοχή.
Έτσι το αντιιμπεριαλιστικό κίνημα μετατράπηκε σε ένα στενό εθνικιστικό ρεύμα που είχε δύο βασικές κατευθύνσεις:
Α)τη μεταβολή του πολιτικού πλαισίου της αποικιοποίησης της χώρας από την Μ.Βρετανία, δηλαδή την κατάργηση της ειδικής πολιτικής μορφής της εξάρτησης και
Β)τη συρρίκνωση των παροικιών
Μέσα σε αυτό το πολιτικό και ιδεολογικό κλίμα, οι παροικίες μετατράπηκαν στα πρώτα αδύναμα τμήματα του αιγυπτιακού κοινωνικού σχηματισμού και αποτέλεσαν του πόλους συγκέντρωσης και εκτόνωσης του εθνικιστικού φρονήματος. Η ελληνική παροικία χάνοντας τα πολιτικά της στηρίγματα με την υποχώρηση της βρετανικής αποικιοκρατίας ,μετατράπηκε σταδιακά σε ασήμαντη μειονότητα.
Οι πιστωτικές σχέσεις στην Αίγυπτο αναπτύσονται σε αναλογία με τα ειδικά χαρακτηριστικά που παρουσιάζει η παραγωγική βάση της αιγυπτιακής οικονομίας και ιδιαίτερα η βαμβακοπαραγωγή. Έτσι oi τράπεζες δεν είναι δυνατόν να περιοριστούνε σε αμιγώς πιστωτικές σχέσεις αλλά επιφορτίζονται τόσο με εμπορικές, όσο και με μεταποιητικές λειτουργείες, εκτίμηση, ταξινόμηση, πρακτόρευση, χρηματοστηριακές πωλήσεις, εκκοκισμός , μεταφορά.
Συνέπεια της ιδιομορφίας αυτής είναι ότι οι επιχειρηματικοί κίνδυνοι που επιβαρύνουν τις τράπεζες , δεν περιορίζονται στους συμβατικούς πιστωτικούς κινδύνους, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρο το μεταποιητικό, μεταφορικό, εμπορικό και χρηματιστηριακό φάσμα. Από την άλλη πλευρά, οι τραπεζικές δραστηριότητες δεν παρουσιάζονται με την συμβατική μορφή που αντιστοιχεί στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και έχει επικρατήσει την εποχή αυτή στις δυτικές χώρες , αλλά συνδέονται άμεσα με την τοκογλυφία. Μπορεί κανέις να πει ότι η τοκογλυφία στην ύπαιθρο είναι η βάση για την παραπέρα ανάπτυξη των πιστωτικών σχέσεων στην ύπαιθρο. Τα κεφάλαια που διακινούν οι τοκογλύφοι προέρχονται από τις ίδιες τις τράπεζες. Έτσι ο μηχανισμός απόσπασης της αγροτικής υπερεργασίας αποτελεί μια ενότητα που περιλαμβάνει τόσο τις τράπεζες , όσο και τους τοκογλύφους. Η ιδιαιτερότητα αυτή απορρέει από την ταυτόχρονη παρουσία στην ύπαιθρο δύο μορφών παραγωγής, αφενός αυτή που στηρίζεται στη μεγάλη ιδιοκτησία και τη μισθωτή εργασία και αφετέρου τη μικρή οικογενειακή εκμετάλλευση. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο η δομή του αιγυπτιακού τραπεζικού συστήματος στον μεσοπόλεμο επιτρέπει την ύπαρξη ενός μεγάλου αριθμού τραπεζικών γραφείων, που είναι εγκατεστημένα κοντά στον τόπο παραγωγής του βαμβακιού και που σε συνθήκες χαμηλής τεχνολογίας μεταφορών και επικοινωνιών τροφοδοτούνται από την τοκογλυφία και αναπτύσσουν εμπορικές και μεσιτικές δραστηριότητες.
Ωστόσο δύο παράγοντες αρχίζουν στον μεσοπόλεμο να λειτουργούν προς την κατεύθυνση της υπονόμευσης του λειτουργικού σχήματος που προαναφέρθηκε. Η ανάπτυξη του αιγυπτιακού αστισμού, έστω και αν συντελείται σε περιορισμένο βαθμό, δημιουργεί την ανάγκη του εκσυγχρονισμού του χρηματιστικού κεφαλαίου. Η ανάγκη της διατήρησης της μικρής ιδιοκτησίας ωθεί τόσο το κράτος, όσο και τα εγχώρια ιδιωτικά κεφάλαια στην εφαρμογή σειράς οικονομικών και νομικών μεταρρυθμίσεων και στη διαμόρφωση περισσότερο εκσυγχρονισμένων μηχανισμών για την άσκηση της αγροτική πίστης.
Οι αλλεπάλληλες κρίσεις στην διεθνή αγορά του βαμβακιού συρρικνώνουν το συνολικό πλεόνασμα που διαμορφώνεται σε όλη τη φάση της παραγωγής και εμπορίας του προϊόντος αυτού. Έτσι οι παραδοσιακές σχέσεις τοκογλυφίας στο βαθμό που αποδυναμώνουν τη μικρή εκμετάλλευση, τείνουν να υπονομεύσουν την ίδια συνοχή της αιγυπτιακής κοινωνίας. Η εξαθλίωση των αγροτών παίρνει πολιτικές μορφές και καταλήγει σε ανοιχτές αντιαποικιακές και αντιπαροικιακές διαδηλώσεις.
Η ενότητα των πιστωτικών σχέσεων, τραπεζικών και τοκογλυφικών διασπάται και οι δύο αυτές μορφές πιστωτικών σχέσεων έρχονται πλέον σε σύγκρουση. Η σύγκρουση αυτή παίρνει στο πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο τη μορφή της ανοιχτής αμφισβήτησης των Ελλήνων διαμεσολαβητών στην εμπορευματική κυκλοφορία του βαμβακιού, εκ μέρους της αιγυπτιακής κοινωνίας.
Στο οικονομικό επίπεδο εκδηλώνεται με την συρρίκνωση της παρουσίας των ελλήνων τοκογλύφων στην αιγυπτιακή ύπαιθρο. Η υποχώρηση της τοκογλυφίας θίγει άμεσα τις ελληνικές τράπεζες και μειώνει τα κέρδη τους. Καθώς οι τράπεζες αυτές , ιδιαίτερα σε συνθήκες οικονομικές κρίσης δεν μπορούν να διαμορφώσουν ανταγωνιστικούς όρους σε σχέση με τα υποκαταστήματα των μεγάλων αγγλικών τραπεζών , ούτε όμως και προς το εθνικό τραπεζικό δίκτυο της Αιγύπτου, οι εργασίες τους συνεχώς λιγοστεύουν. Η μείωση του συνολικού μεγέθους του πλεονάσματος της υπαίθρου λόγω της κρίσης του βαμβακιού, εντείνει τον τραπεζικό ανταγωνισμό για την αναδιανομή του πλεονάσματος στα πλαίσια των πιστωτικών σχέσεων. Σε αυτό το παιχνίδι, οι εγγενείς αδυναμίες των ελληνικών τραπεζών, θα αποδειχθούν καθοριστικές.

Αναδημοσιεύω ένα email που έλαβα από το περιοδικό (δέ)κατα

> Αγαπητοί φίλοι,
>
> Η "Κοινωνία των (δε)κάτων" καταγγέλλει την παρέμβαση της δικαιοσύνης
στην
> απόσυρση από τις Σχολικές Βιβλιοθήκες του βραβευμένου με το Κρατικό
> Βραβείο μυθιστορήματος της Έρσης Σωτηροπούλου «Ζιγκ-ζαγκ στις
> νεραντζιές» ως ωμή παρέμβαση στο έργο της λογοτεχνίας και της
> εκπαίδευσης και ως πράξη λογοκρισίας. Ζητά από το Υπουργείο
Παιδείας να
> χρησιμοποιήσει κάθε νόμιμο μέσο για την αναστολή της εφαρμογής της
> απόφασης προκειμένου να διαφυλάξει την ελευθερία της έκφρασης και
το
> κύρος των Γραμμάτων και της Παιδείας. Με την πράξη αυτή η
Δικαιοσύνη,
> ποινικοποιώντας την τέχνη του λόγου, μας επιστρέφει στο μεσαίωνα.
>
> Αθήνα, 17 Απριλίου 2008
> (Υπογραφές 19 μελών)
>
> Επισκεφθείτε τον παρακάτω σύνδεσμο για να υπογράψετε κι εσείς ή/και
> προωθήστε αυτό το ψήφισμα με όποιον τρόπο εσείς θεωρείτε κατάλληλο.
>
>
http://www.gopetition.com/petitions/restore-freedom-of-artistic-creation-and-education-greece.html
>
> Περισσότερα: http://dekata.wordpress.com

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ

Πρόσκληση

Την Τρίτη 6 Μαΐου 2008, ώρα 20:00 το βράδυ, στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ-Θεσσαλονίκης , η συγγραφέας Κατερίνα Καριζώνη θα παρουσιάσει το βιβλίο του Νίκου Διακογιάννη «ΤΕΡΑ ΑΜΟΥ», από εκδόσεις ΑΡΜΟΣ.
Αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάσει ο ηθοποιός Αλέξανδρος Ζαφειριάδης.Η βραδυά θα πλαισιωθεί και από νησιώτικη παραδοσιακή μουσική.

Συνάντηση μετά από τριάντα πέντε χρόνια

Συνήθως σνόμπαρα τις κοινωνικές εκδηλώσεις αυτού του τύπου : συναντήσεις συμμαθητών , συναντήσεις συμπατριωτών , συναδέλφων , συναγωνιστών , συντρόφων κ.λ.π, συν-πασχόντων σε κάθε τομέα . Δεν με έπειθε ό,τι περιείχε τον όρο συν- γιατί αμφιβάλω πια σοβαρά για αυτά που ενώνουν τους ανθρώπους και τείνω να πιστέψω πως ο άνθρωπος είναι ένα ιδιαίτερα μοναχικό είδος . Η ιδέα του συναμφότερου που λανσάρισε ο Κώστας Ζουράρις και στην οποία εστιάζει και η ορθόδοξη πίστη μου φαινόταν πια ως ένα κενό ιδεολόγημα μέσα σε μια κοινωνία που έχει περιάγει την λατρεία του Εγώ σε επίσημη θρησκεία και αξία .Όλα αυτά για το θεωρητικό σκέλος της υπόθεσης .Το πρακτικό ήταν ότι οι φιλίες χάθηκαν μέσα στα χρόνια και τις άτεγκτες υποχρεώσεις του καθενός μας , οι αγάπες ξεχάστηκαν , τα ονόματα έσβησαν από τη σκέψη , τα αισθήματα εξανεμίσθηκαν και τα σώματα βάρυναν και συχνά αρνούνται να μας ακολουθήσουν, παρόλο που κάποιες σπίθες νοσταλγίας αστράφτουν πότε πότε μέσα μας και τα καλούν .
Σ΄ αυτές τις σπίθες νοσταλγίας αποφάσισα να υπακούσω λοιπόν και με την γνωστή απροθυμία για κοινωνικές συναναστροφές που με χαρακτηρίζει τα τελευταία χρόνια , σπρώχνοντας και προσπαθώντας να παραπλανήσω τον εαυτό μου , ξεκίνησα να συναντήσω ανθρώπους που είχα να δω από την ημέρα που τέλειωσα εκείνο το παράξενο σχολείο , το Γερμανικό . Γιατί παράξενο ; Γιατί προσπαθούσε να μας περάσει αξίες που δεν υπήρχαν στην ελληνική κοινωνία και ήταν άκρως επικίνδυνες για το μέλλον μας : όπως η τάξη , η πειθαρχία , η αξιοκρατία , η εργατικότητα ,ο σεβασμός των θεσμών και των κανόνων , η ευγενής άμιλλα , η αίσθηση του καθήκοντος , η εκπλήρωση των υποχρεώσεών σου κλπ. Όλα αυτά βέβαια θα είχαν νόημα αν δεν μας περίμενε στη συνέχεια η καταβόθρα της ελληνικής κοινωνίας και η ισοπέδωση των πάντων που ακολούθησε.

Συναντηθήκαμε λοιπόν , μετά από τριαντα πέντε χρόνια , γκριζαρισμένοι , με περιττά κιλά , αραιωμένη κόμη , αλλά ακριβά ρούχα κι αυτοκίνητα , γερά επαγγέλματα και πορτοφόλια , πολλοί διακεκριμένοι σε υψηλές πανεπιστημιακές βαθμίδες του εσωτερικού και του εξωτερικού -όσοι είχαν την οξυδέρκεια να φύγουν στο εξωτερικό – είχαν διαπρέψει ακόμα περισσότερο . Οι γάμοι , δύσκολοι , ως επι το πλείστον χαλασμένοι. Παιδιά μεγάλα , στα πανεπιστήμια .Κανα δυο απολαμβάναμε και εγγόνια.
Το ραντεβού ήταν σ΄ ένα παραλιακό μπαρ της Λεωφόρου Νίκης , ο καιρός βροχερός όπως πάντα και η ατμόσφαιρα βαριά . Ανέβηκα διστακτικά τις σκάλες του μπαρ , στηρίχθηκα στο κάγκελο και για μια στιγμή σκέφτηκα να κάνω μια στροφή και να φύγω τρέχοντας . Αυτές οι αναδρομές στο παρελθόν με κουράζουν , το παρελθόν το αποφεύγω ως ο διάολος το λιβάνι , το δικό μου παρελθόν είναι άλλωστε βαρύ , γεμάτο ανατροπές , πάθη, έρωτες , μίση και ακρότητες . Είμαι και μανιάτισσα , δεν ξεχνάω εύκολα . Είχα και γι΄ αυτούς πολλά κρατημένα από τα εφηβικά μου χρόνια , αλλά δεν βαριέσαι , είπα , ας δείξω ανωτερότητα . Τα χρόνια άλλωστε περνούν . Δεν έχουμε περιθώρια ούτε για εκδίκηση .
Τις γυναίκες τις αναγνώρισα αμέσως .΄Αλλωστε πολλές απ΄ αυτές τις συναντούσα αραιά και που στην πόλη . ΄Εχουν και την πρόσθετη πολυτέλεια να περιποιούνται τον εαυτό τους και να κρύβουν χρόνια . Στους άντρες όμως τα πράγματα δυσκόλεψαν . ΄Εβλεπα κάτι ηλικιωμένους κυρίους που με κοίταζαν μειδιώντας .Μετά από εξονυχιστική παρατήρηση ανακαλούσα τις μορφές τους σαν ψηφιδωτό που το ξανάφτιαχνα κομμάτι- κομμάτι μέσα στο μυαλό μου . Έρχονταν σιγά σιγά και οι φωνές , οι αφές ,η αύρα του κορμιού , η αίσθηση του άλλου που δεν αλλάζει όσο κι αν περνούν τα χρόνια .Και ξαφνικά ο πάγος ράγισε , ο χρόνος ράγισε , ο χώρος ράγισε .

Και βρεθήκαμε τριαντα πέντε χρόνια πριν , καθισμένοι ο ένας πλάι στον άλλον , όπως τότε περιμένοντας την εμφάνιση του καθηγητή στην τάξη ή το κουδούνισμα για το διάλειμμα, ή την εκφώνηση του θέματος στις εξετάσεις . Κι ένιωσα πως ξαναγίναμε πάλι μια μικρή κοινότητα ψυχών και σκοπών , αισθάνθηκα συν-υπεύθυνη , συν-ένοχη , συν-πάσχουσα στις σκέψεις και στα αισθήματα . Κι ήθελα να μείνουμε για πάντα εκεί όλοι μαζί κρατώντας το χρόνο ακίνητο , σ΄ ένα τόπο που δεν υπήρχε πια και που όμως τον είχαμε όλοι τόσο ανάγκη . Το ραντεβού μας ήταν στις εννιά και είχε πάει τρεις μετά τα μεσάνυχτα . Κανείς δεν έφευγε .Τα γκαρσόνια μας κοίταζαν αμήχανα. Ανάβαμε τα τσιγάρα το ένα μετά το άλλο για να παρατείνουμε την παραμονή μας . Βγάζαμε φωτογραφίες απ΄όλες τις δυνατές γωνίες και οπτικές.Αυτοί που μου άρεζαν τότε , αυτοί μου άρεσαν περιέργως και πάλι , αυτοί που είχα ερωτευτεί τότε , με αγκάλιασαν αλλιώς , με φίλησαν αλλιώς , αυτοί που δεν συμπαθούσα τότε , ήταν το ίδιο απόμακροι μαζί μου, αλλά εξίσου απαραίτητοι για την ιεροτελεστία της επιστροφής στα χρόνια της χαμένης εφηβείας μας .
Δώσαμε ραντεβού για το τέλος της χρονιάς στην αυλή του Σχολείου . Δεν ξέρω αν θα ξανάρθουν όλοι , ή αν υπάρξει πάλι η ίδια χημεία μεταξύ μας , ή αν βρω το κουράγιο για να ξαναπάω κι εγώ . Ξέρω ότι ποτέ δεν επαναλαμβάνονται τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο . Και γενικά αποφεύγω τις επαναλήψεις. Για δυο λόγους . Ή γιατί θα είναι αποτυχημένες και θα μοιάζουν με παρωδία της αρχικής ,ή γιατί θα μας γίνουν απαραίτητες και τότε πραγματικά αλοίμονό μας .

Ένα ποιήμα ξεχασμένο στο βάθος του συρταριού μου

Απόψε θα ξενυχτήσω γράφοντας ποιήματα
----------------------------------------------

Απόψε θα ξενυχτήσω
γράφοντας ποιήματα
δίπλα μου
το παλιό ραγισμένο φως του πορτατίφ
η κραυγή του ρολογιού
το τρίξιμο της μπουκαμβίλιας στον τοίχο
δίπλα μου ο νεκρός
να σιδερώνει αμίλητος
την απέραντη σκιά του .

Απόψε θα ξενυχτήσω
ξετυλίγοντας το μακρύ συρματόπλεγμα των άστρων
φυσώντας μ΄ένα καλάμι πάνω στο χαρτί
ώσπου να αναδυθούν οι φυτείες των λέξεων
κι από κάτω τα ίχνη των λύκων
οι ατμοί του φεγγαριού
μέχρι να φανούν οι ατίθασες χαίτες των αγγέλων
και το μαύρο βαμβάκι της κόλασης.

Συμβίωση

H γυναίκα ήταν σκυμμένη
σε μια τσίγκινη λεκάνη και καθάριζε χόρτα
έμοιαζε να καθαρίζει μαζί και τις σκέψεις της
τα αισθήματά της , την χορταριασμένη της ψυχή
το μαχαίρι γυάλιζε στα χέρια της
το νερό έβραζε σε μια μεγάλη χύτρα
κι αυτή έκλαιγε συνεχώς
ύστερα σήκωσε τη λεκάνη
κι έχυσε τα απονέρια απ΄ το παράθυρο .

Έριξε βιαστικά τα χόρτα στη χύτρα
σκούπισε το μαχαίρι απ΄ τα νερά
τα δάκρυα απ΄ τα μάτια της
κι έστρωσε το τραπέζι .

Μετά από λίγο
ένα άγαλμα μπήκε απ΄ την πόρτα του σπιτιού .
Κάθισε μόνο του στο τραπέζι
κι άρχισε να τρώει τα χόρτα.

Συνέχεια περί της Πειρατείας. Η ιστορία του κουρσάρου -κολονέλου Στάθη -Ρωμανού Μανέτα

Η Μήλος υπήρξε περίφημο άντρο πειρατών και κουρσάρων . Περιβόητος κουρσάρος της εποχής ήταν ο Στάθης -Ρωμανός Μανέτας . Ο Μανέτας έδρασε μεταξύ των ετών 1678-1684 με έδρα τη Μήλο. Μεταξύ των άλλων απέκτησε και τον τίτλο του Κολονέλου γιατί βοήθησε τους Ενετούς στην αρπαγή της Χίου . Ο κουρσάρος έστηνε συνήθως τα καρτέρια του στα περάσματα ανάμεσα στην Ικαρία και στη Σάμο.Δυο νησάκια στους Φούρνους φέρουν το όνομά του . Περίφημα είναι τα ρεσάλτα του στα πλοία κάθε εθνικότητας και σημαίας και τεράστια ήταν η περιουσία που είχε συσσωρεύσει από τις πειρατικές επιδρομές του . Είχε εφτά γαλιότες δικές του , οπλισμένες με πυροβόλα και μεγάλο αριθμό πληρώματος.
Ο Μανέτας παντρέυτηκε την Μαριόγκα ,μια όμορφη γυναίκα από τη Μήλο που όμως ήταν ορφανή από γονείς .΄Ετσι ο κουρσάρος όταν έφευγε για τις θαλάσσιες επιχειρήσεις του , αναγκαζόταν να την αφήνει μόνη της στο νησί , απροστάτευτη γιατί η Μήλος τότε γινόταν συχνά στόχος πειρατικών επιθέσεων. Κάποτε λοιπον , αποφάσισε να την εμπιστευτεί στα χέρια ενός επίσκοπου που έχαιρε μεγάλης εκτίμησης στη Μήλο.Ο ιερέας όμως την ερωτεύτηκε κι άρχισε να την παρενοχλεί . Η Μαριόγκα βέβαια ούτε διανοήθηκε να ενδώσει στις προτάσεις και τις προκλήσεις του, τις οποίες απέκρουε συνεχώς .
Εξοργισμένος τότε εκείνος έγραψε ένα γράμμα στον Μανέτα συκοφαντώντας την γυναίκα του ότι δήθεν τον απατά μ΄έναν φράγκο καπετάνιο. Ο Μανέτας που βρισκόταν εκείνη την εποχή στη Σάμο σε πειρατικές επιδρομές , έστειλε αμέσως τον τενέντε του να πάει στη Μήλο να πάρει τη Μαριόγκα και να την πνίξει στη θάλασσα .
Ο τενέντε όταν αντίκρυσε την νεαρή καλλονή , γοητεύτηκε τόσο πολύ από την ομορφιά της και τους τρόπους της που δεν τόλμησε να της κάνει κακό .Την πήρε όμως μαζί του και την πήγε στο πλοίο του αρχιπειρατή και την παρέδωσε στα χέρια του . Εκείνος παρά τις εξηγήσεις που του έδωσε η γυναίκα του , τις παρακλήσεις , τα δάκρυα και τους όρκους αιώνιας πίστης , δεν την πίστεψε .΄Εβαλε λοιπόν τον μάγειρά του να τη δηλητηριάσει κρυφά. Από ένα θαύμα η Μαριόγκα σώθηκε και επέζησε. Τότε ο Μανέτας διέταξε τους άντρες του να την κατεβάσουν σε μια έρημη ακτή της Ικαρίας και να την σκοτώσουν εκεί. Με βαριά καρδιά οι πειρατές κατέβασαν την Μαριόγκα σε μια παραλία και την εκτέλεσαν .
Ο Μανέτας επέστρεψε μετά από λίγο καιρό στη Μήλο και τότε έμαθε όλη την αλήθεια για την γυναίκα του από τους υπηρέτες του σπιτιού . Συντριμμένος ο κουρσάρος και πνιγμένος απ΄ τις ενοχές ανοίχτηκε με μια βάρκα στα ανοιχτά της Μήλου , κι εκεί μόνος του στη μέση του έρημου πελάγους έβγαλε ένα στιλέτο και το κάρφωσε στην καρδιά του .
Η ιστορία του έγινε θρύλος και δημοτικό τραγούδι που τραγουδιέται σε πολλές παραλλαγές σ΄όλα τα νησιά του Αιγαίου .

Πρόσκληση

Παρουσίαση της ανθολογίας το θηλυκό πρόσωπο της ποίησης στη Θεσσαλονίκη, εκδ. Ερωδιός στο Κιλκίς στην αίθουσα Τέχνης τη Δευτέρα 7.4. στις 8,00 μμ.
Θα μιλήσουν ο ποιητής Τόλης Νικηφόρου ,
η καθηγήτρια Πανεπιστημίου και ποιήτρια Ζωή Σαμαρά
και η Κατερίνα Καριζώνη.

Ποιήματα θα απαγγείλουν οι ηθοποιοί της θεατρικής ομάδας της Τέχνης.

Μεσαίωνας

Ανατέλλει μεσαίωνας
Δεν μυρίζουν πια οι μνήμες
Δεν μπορώ ν ΄αγγίξω το άπειρο
Τα χέρια μου έγιναν πέτρινα
Τα μάτια πολυεδρικά
Επαναλαμβάνουν την ακαμψία
Εγκλωβισμένος στο αόρατο σύνορο
Με θέα το τίποτα
Έλκομαι απ΄ το βαρυτικό πεδίο του μεσαίωνα
Υπόκωφοι ήχοι
Από σκιές πουλιών
Σπινθηρίζουν μάταια την ελπίδα
Καθώς το σκοτάδι
Ξημερώνει απόλυτο.



Άλκης Χεκίμογλου